Rehberkontrol edildi
M365 işe alım ve ayrılış süreçleri
Yeni çalışanları Microsoft 365’te düzgün şekilde oluşturun ve ayrılırken düzgün şekilde kapatın. Küçük ve orta ölçekli şirketler için gruplar, lisanslar, MFA, PowerShell ve bir kontrol listesiyle.
Neden sabit bir süreç
Ayrılıştan sonra hâlâ aktif olan bir hesap açık bir kapıdır. Kimsenin kullanmadığı bir lisans her ay para tutar. İlk gün posta kutusu veya Teams erişimi olmadan oturan biri de kötü bir başlangıç yapar. Üç sorunun da nedeni aynıdır: her durum farklı şekilde ele alınır. Bu yüzden herkes için aynı olan ve madde madde işaretlenebilen sabit bir süreçle çalışıyorum.
Hazırlık
Süreç yönetim merkezinde değil, net kurallarla başlar. Kurallar bir kez belirlendiğinde her yeni hesap birkaç dakikada hazır olur.
- Roller: hesapları kim oluşturuyor? Günlük iş için User Administrator ve License Administrator rolleri yeterlidir. Global Administrator yalnızca acil durumlar için.
- Bir adlandırma şeması belirleyin, örneğin ad.soyad@firma.example. Özel karakterleri dönüştürün (ü, ue olur), aynı isimler için sabit bir kural koyun.
- Grup konsepti: yetkiler ve lisanslar kişilere değil gruplara bağlıdır. Her departman için bir grup ve her lisans paketi için bir grup.
- İnsan kaynaklarıyla kontrol listesi: ad, işe başlama tarihi, departman, unvan, yönetici, gerekli lisans ve cihazlar. Ayrılışta: son iş günü ve posta kutusu ile dosyaları kimin devralacağı.
Kullanıcılar ad.soyad@firma.example
Departmanlar ABT-Satış, ABT-Muhasebe
Lisanslar LIZ-M365-Standard, LIZ-M365-Premium
Posta kutusu info@firma.example, fatura@firma.exampleKullanıcı oluşturma
Tek tek hesaplar için Microsoft 365 yönetim merkezi yeterlidir. Orada Users, Active users üzerinden Add a user seçeneğine gidersiniz. Aynı işlem Microsoft Entra yönetim merkezinde Users, All users, New user altında da yapılabilir. Menü adları İngilizce arayüzdeki gibi verilmiştir.
- Ad, soyad, görünen ad ve kullanıcı adını adlandırma şemasına göre girin, alan adını seçin.
- Parolanın otomatik oluşturulmasına izin verin ve “Require this user to change their password when they first sign in” seçeneğini açık bırakın.
- Konumu (usage location) ayarlayın. Konum olmadan lisans atanamaz.
- Profile info altında departman, unvan ve yöneticiyi doldurun. Adres defteri, dinamik gruplar ve daha sonra ayrılış süreci buna dayanır.
Dikkat:Başlangıç parolasını asla yeni adrese e-postayla göndermeyin, orada henüz kimse okuyamaz. Kişisel olarak veya ikinci bir kanal üzerinden, kullanıcı adından ayrı olarak iletin.
Lisansları gruplar üzerinden atama
Her lisansı elle atamak yerine lisansı bir grup alır. Gruba üye olan herkes lisansı otomatik olarak alır, gruptan çıkan kaybeder. Microsoft buna grup tabanlı lisanslama diyor. Güvenlik gruplarıyla, e-posta etkin gruplarla ve Microsoft 365 gruplarıyla çalışır. Bunun için Entra ID P1 gerekir; bu lisans örneğin Microsoft 365 Business Premium ve E3 içinde yer alır.
- Yönetim merkezinde Billing, Licenses bölümünü açın ve Assign licenses seçin.
- Lisans grubunu arayın, aboneliği seçin ve gerekirse Turn apps and services on or off altında tek tek hizmetleri kapatın.
- Hataları ürünün Errors & issues sekmesinde kontrol edin, örneğin lisanslar tükendiğinde.
İpucu:İç içe gruplar lisanslamada dikkate alınmaz, lisansı yalnızca doğrudan üyeler alır. Birini iki lisans grubu arasında taşırken önce yeni gruba ekleyin, sonra eskisinden çıkarın; aksi halde kişi kısa süre lisanssız kalır.
Gruplar, Teams ve SharePoint
Her ekibin arkasında kendi SharePoint sitesi olan bir Microsoft 365 grubu bulunur. Grubun üyeleri ekibi, dosyaları ve takvimi görür. Bu yüzden erişimi yalnızca gruplar üzerinden veriyorum, asla tek tek klasörlere doğrudan değil. Biri ayrıldığında onu gruplardan çıkarmak yeterlidir ve unutulmuş bir klasör erişimi kalmaz.
İpucu:Her ekibin en az iki sahibi olmalıdır. Tek sahip ayrılırsa, BT müdahale etmeden kimse üyeleri yönetemez.
Posta kutusunu ayarlama
Exchange Online içeren bir lisans atandığı anda posta kutusu otomatik olarak oluşur. Ardından eksik olduğunda günlük işte fark edilen ayrıntılar gelir.
- Takma adlar ekleyin, örneğin eski yazımlar veya kısa bir adres için.
- İmzayı tutarlı tutun, tercihen herkesin kendisi yerine merkezi olarak yönetin.
- info@firma.example gibi paylaşılan posta kutularına erişimi departman grubu üzerinden veya ihtiyaca göre tek tek verin.
İlk günden güvenlik
MFA istisnasız zorunludur. En kolay yol Microsoft Authenticator uygulamasıdır. Entra ID P1 olmadan güvenlik varsayılanları (Security Defaults) herkes için MFA’yı açar. P1 ile, örneğin Microsoft 365 Business Premium’da, bunu koşullu erişim (Conditional Access) ile daha ayrıntılı yönetirsiniz; örneğin her zaman MFA ve yalnızca yönetilen cihazlardan oturum açma.
- Authenticator uygulamasını ilk gün birlikte kurun, posta kutusundaki bir kılavuzla değil.
- Başlangıç parolası yerine süreli bir erişim kartı (Temporary Access Pass) da kullanılabilir. Kişi bununla bir kez oturum açar ve yöntemlerini kaydeder.
- Unutulan parolaların destek ekibine gelmemesi için self servis parola sıfırlamayı (SSPR) etkinleştirin.
Dikkat:Koşullu erişim kurallarının dışında tutulan en az iki acil durum yönetici hesabı oluşturun. Aksi halde tek bir hatalı kuralla kendinizi dışarıda bırakabilirsiniz.
Cihazlar
Intune ve Windows Autopilot ile dizüstü bilgisayar kişiye orijinal ambalajında ulaşır. İlk oturum açmadan sonra ilkeleri, uygulamaları ve ayarları kendisi çeker. Ön koşul, cihazın daha önce bayi tarafından veya donanım karması (hardware hash) ile Autopilot’a kaydedilmiş olmasıdır. Intune olmadan cihazı elle kurarsınız: kullanıcı oturumu, güncellemeler, Office, disk şifreleme. Ardından seri numarasını ve kişiyi envanter listesine yazarsınız.
PowerShell ile otomatikleştirme
Ayda birkaç hesap oluşturmaya başladığınızda bir betik kendini amorti eder. Microsoft Graph PowerShell modülü eski AzureAD ve MSOnline modüllerinin yerini alır. Örnek bir kullanıcı oluşturur ve onu lisans grubuna ekler. Lisans daha sonra grup üzerinden gelir.
# Bir kez: Install-Module Microsoft.Graph -Scope CurrentUser
Connect-MgGraph -Scopes "User.ReadWrite.All","Group.ReadWrite.All"
$pw = @{
Password = "<BAŞLANGIÇ-PAROLASI>"
ForceChangePasswordNextSignIn = $true
}
$user = New-MgUser -DisplayName "Max Muster" -GivenName "Max" -Surname "Muster" `
-UserPrincipalName "max.muster@firma.example" -MailNickname "max.muster" `
-UsageLocation "DE" -Department "Satış" -JobTitle "İç satış" `
-PasswordProfile $pw -AccountEnabled
# Lisans grubunu bul ve kullanıcıyı ekle
$grp = Get-MgGroup -Filter "displayName eq 'LIZ-M365-Standard'"
New-MgGroupMember -GroupId $grp.Id -DirectoryObjectId $user.Idİpucu:Verileri Import-Csv ile bir CSV dosyasından okuyun ve betiğin her kişi için bir satır işlemesini sağlayın. Betikte asla gerçek bir parola saklamayın.
Ayrılış: erişimi hemen kapatın
Son iş gününde, ya da ayrılış anlaşmazlıkla oluyorsa hemen, önce tüm erişimleri kapatırsınız. Yalnızca engellemek yetmez: Microsoft’a göre bu 24 saate kadar sürebilir ve mevcut oturumlar erişim belirteçlerinin süresi dolana kadar devam eder.
- Parolayı sıfırlayın. Bu hemen etkili olur.
- Oturum açmayı engelleyin (Block sign-in).
- Account sekmesinde Sign out of all sessions seçin veya tüm oturumları PowerShell ile iptal edin.
- Telefondaki şirket verilerini Intune üzerinden kaldırın (Retire) veya bir şirket cihazını tamamen sıfırlayın (Wipe).
Connect-MgGraph -Scopes "User.ReadWrite.All"
$upn = "max.muster@firma.example"
# Oturum açmayı engelle ve tüm oturumları sonlandır
Update-MgUser -UserId $upn -AccountEnabled:$false
Revoke-MgUserSignInSession -UserId $upn
# Kaldırmadan önce grup üyeliklerini kayıt için sakla
Get-MgUserMemberOf -UserId $upn -All |
Select-Object Id, @{n="Name"; e={$_.AdditionalProperties.displayName}} |
Export-Csv ".\gruplar-max.muster.csv" -NoTypeInformationAyrılış: veriler, posta kutusu ve lisans
Ardından amaç, hiçbir işin kaybolmaması ve hiçbir lisansın gereksiz yere devam etmemesidir. Sıra önemlidir, çünkü bazı adımlar yalnızca lisans hâlâ atanmışken çalışır.
- Posta kutusunu dönüştürün: Mail sekmesinde Convert to shared mailbox seçin. Bunun için lisansın hâlâ atanmış olması gerekir. PowerShell’de Set-Mailbox -Identity max.muster@firma.example -Type Shared kullanın.
- Alternatif olarak yönlendirme ayarlayın (Manage email forwarding). Bu yalnızca yeni e-postaları kapsar, eskileri değil.
- OneDrive’ı devredin: OneDrive sekmesinde Create link to files ile erişim alın ve gerekli dosyaları ekibin depolama alanına taşıyın.
- Kişiyi tüm gruplardan çıkarın, toplantılarını iptal ettirin ve cihazlarını Intune ve Entra ID’de silin.
- Lisansı kaldırın. Paylaşılan bir posta kutusu 50 GB’a kadar lisans gerektirmez.
Dikkat:Paylaşılan bir posta kutusu veya yönlendirme hesaba bağlıysa hesabı silmeyin. Silindikten sonra OneDrive varsayılan olarak yalnızca 30 gün saklanır. Yasal saklama süreleri geçerliyse önce Microsoft Purview’da saklama veya litigation hold ayarlayın. Paylaşılan bir posta kutusunda hold için Exchange Online Plan 2 ya da arşivleme eklentili Plan 1 gerekir.
Belgeleme ve kanıt
Her giriş ve ayrılış için bir kayıt tutulur: kim, ne zaman, hangi adımlar, kim tarafından yapıldı. Bu, bir denetimde veya veri koruma talebinde kanıtınızdır. Kontrol listesini şablon olarak kullanan bir talep kaydı tamamen yeterlidir. Yönetici işlemlerinin kendisi ayrıca Microsoft Purview’daki denetim günlüğünde (Audit log) yer alır.
Sık yapılan hatalar ve çözümleri
Bu durumlar tekrar tekrar karşımıza çıkar.
- Lisans atanamıyor: konum eksik. Usage location ayarlayın ve tekrar deneyin.
- Convert to shared mailbox görünmüyor: lisans zaten kaldırılmış. Kısa süreliğine yeniden atayın, dönüştürün, sonra kaldırın.
- Eski çalışanlar hâlâ posta kutusuna girebiliyor: dönüştürmeden sonra kullanıcı adı ve parola çalışmaya devam eder. Bu yüzden her zaman parolayı sıfırlayın ve oturum açmayı engelleyin.
- Eşitlenmiş hesaplar: kullanıcılar yerel bir Active Directory’den geliyorsa onları Microsoft 365’te değil, orada engeller ve silersiniz.
Kısa kontrol listesi
İşaretlemek için kısa özet. Önce işe alım, altta ayrılış.
- İnsan kaynakları verileri eksiksiz, hesap adlandırma şemasına uygun, konum ayarlı.
- Lisans ve departman grupları atanmış, posta kutusu, takma adlar ve imza kontrol edilmiş.
- MFA kurulmuş, cihaz teslim edilmiş ve envantere kaydedilmiş.
- Ayrılışta: parola sıfırlanmış, oturum açma engellenmiş, oturumlar iptal edilmiş, cihaz silinmiş.
- Posta kutusu dönüştürülmüş, OneDrive devredilmiş, gruplardan çıkarılmış, lisans serbest, saklama netleşmiş, talep kapatılmış.
Diğer notlar
- NotLizenzen über Gruppen zuweisen: gruppenbasierte Lizenzierung in Entra IDWer Microsoft-365-Lizenzen pro Benutzer zuweist, pflegt jede Lizenz an jedem Konto von Hand. Bei jedem Eintritt, Abteilungswechsel und Austritt muss jemand daran denken. Mit gruppenbasierter Lizenzierung hängt die Lizenz an einer Gruppe: Wer Mitglied wird, bekommt sie, wer die Gruppe verlässt, verliert sie wieder.
- NotOffboarding in Microsoft 365 mit PowerShell und Microsoft GraphVerlässt jemand die Organisation, sollen in kurzer Zeit mehrere Dinge passieren: Die Anmeldung wird gesperrt, laufende Sitzungen enden, das Postfach bleibt für Kollegen erreichbar, Lizenzen werden frei und Gruppenmitgliedschaften verschwinden. Von Hand im Admin Center vergisst man dabei leicht einen Schritt. Ein kurzes Skript macht es jedes Mal gleich.
- NotConditional Access einführen, ohne sich auszusperrenConditional Access ist mächtig, und genau das macht es riskant. Eine einzige Richtlinie mit „Alle Benutzer, alle Ressourcen, Zugriff blockieren“ sperrt die ganze Organisation aus, die Admins eingeschlossen. Die meisten Probleme entstehen nicht durch exotische Einstellungen, sondern weil eine Richtlinie direkt scharf geschaltet wird, ohne sie vorher zu testen.